Về ảnh đen trắng

Một người bạn có gợi ý viết về chủ đề ảnh đen trắng, tại sao tui thích ảnh đen trắng, lý do tui thích chụp ảnh đen trắng. Trời mẹ, nói thiệt là tui cũng không biết tại sao nữa, có bao giờ nghĩ đến đâu, chắc đơn giản là thích thôi chứ vì sao thì, nhưng cũng thú vị 🤔…

Thế là tui bắt đầu thử suy nghĩ về chủ đề này, tìm đọc những bài viết, bài phỏng vấn của nhiều photographer khác, nhớ lại những bài tui từng đọc và tâm đắc. Đọc lại để tìm kiếm những ý kiến tương đồng, đồng chí, đồng âm chứ không phải vay mượn suy nghĩ, quan điểm của người khác.

Processed with VSCO with fn16 preset

Processed with VSCO with fn16 preset

Hầu hết chúng ta đều tiếp xúc với ảnh đen trắng từ nhỏ, khi nhìn người lớn trong nhà giở xem những tờ báo ra hằng ngày. Rồi lớn thêm một tí lại được tập bi bô bập bẹ đánh vần tên báo rồi tựa bài báo in cỡ lớn với hình minh hoạ là ảnh đen trắng, người ngợm mặt mũi không rõ ai ra ai hay cảnh vật chi cả. Thời những năm 80-90, báo chí cực kì phổ biến, công nghệ in cũng tiến bộ dần, nhưng in màu vẫn là thứ xa xỉ, dành cho những tạp chí thời trang và hàng xa xỉ hào nhoáng, còn lại, mọi thứ đều là ảnh trắng đen.

Rồi sau này, có những lần lê la ở các tiệm sách cũ trên đường Trần Huy Liệu, lâu lâu hay thấy những cuốn sách ảnh của Life, bìa là những tấm ảnh trắng đen signature về một sự kiện nào đó. Tui còn nhớ mang máng bức ảnh của hai vợ chồng tổng thống Kennedy, JFK trên một chiếc xe diễu hành, cả hai đang ngoảnh đầu lại nhìn về hướng người chụp/người xem. Và còn nhiều bức hình của Life khác nữa cũng rất đẹp, sau này tui mới biết Life thường là ảnh báo chí, mang tính tường thuật. Rồi cũng từ những tiệm sách cũ tui biết đến National Geographic với logo vàng đen cùng những tấm ảnh động vật hoang dã rất đẹp, rất ấn tượng hoặc cảnh vật rất hùng vĩ ở đâu đó trên địa cầu.

Rồi Internet băng rộng phổ biến hơn, tui bắt đầu làm quen với đồ hoạ vào khoảng cuối năm cấp 2. Và tấm ảnh lần đầu tiên tui thực sự làm photoshop cũng là một tấm ảnh trắng đen, thực ra là ảnh grayscale ngả vàng sepia, chụp một đội commando, tui đã cắt hình tui và mấy đứa bạn thay vào đó.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Tui bắt đầu nhận ra rằng, ảnh trắng đen cho người xem cảm giác đơn giản bởi nó chỉ có vùng tối và vùng sáng, tất cả các màu khác đã bị loại bỏ, bị chắt lọc đi, biến thành nhiều sắc độ trên thang từ trắng tới đen: các sắc độ xám. Ảnh đen trắng có thể làm cho người xem thấy thoải mái vì tính đơn giản của nó. Không còn màu, người ta chỉ phải chú ý vào các khối, mảng hình ảnh sáng-tối, những hoa văn (pattern) lặp đi lặp lại (tui có hơi nghiện pattern), bắt đầu bằng giải mã ngữ cảnh, trong ảnh có những ai, họ đang làm gì, vui hay buồn, họ đang ở đâu, lúc nào, rồi các chi tiết thứ cấp, quần áo, tóc tai, đẹp xấu…

Bạn có để ý những bức ảnh kinh điển, nổi tiếng nhất, được nhắc tới nhiều nhất đa phần là những bức ảnh đen trắng không? Tui cũng tự hỏi điều tương tự, dù thực tế là cùng thời với những bức ảnh đó, phim ảnh màu cũng đã dần trở nên phổ biến rồi. Có thể là do thị hiếu của giới hàn lâm thích ảnh đen trắng, hoặc do một nguyên nhân khác là não người thích những gì đơn giản nên ảnh đen trắng được ưa chuộng. Có thể đúng mà cũng có thể sai.

Tui thích thể loại ảnh đường phố – street photography, một thể loại ảnh báo chí journalism mô tả đời sống thường nhật, của kể chuyện, nơi cuộc sống và con người là nguồn khai thác vô tận.

Dù bản thân chưa bao giờ thực sự thích tiếp xúc, đúng hơn là tui bắt chuyện, small talk, tám nhảm, xã giao với người lạ (hoặc cả không lạ) không phải là sở thích của tui, né như né tà. Nhưng tui lại thích chụp người hơn là chụp cảnh vật hay tĩnh vật, tui thích quan sát, quan sát người khác – nghe ghê rợn vãi nồi, ok, nhưng không phải kiểu này -> 🤡🔪. Quan sát và không để bị phát hiện, hoặc nếu bị phát hiện là do tui cố tình cho họ biết, skill này có tự nhiên, không cần cố gắng luyện tập gì cho lắm.

Tui chụp thử ảnh đen trắng và ảnh màu, tui thích ảnh đen trắng hơn bởi vì nó đơn giản, bắt được thứ tui cần bắt – nói chứ, tui chính thức nhận ra điều này khi cầm trong tay chiếc máy Olympus EM10 mark II có chế độ giả lập phim đen trắng. Môi trường đường phố rất nhiều chi tiết, và nó có thể gây rối trí, rối mắt. Nên để đảm bảo cho ý tưởng về buổi chụp đã lên trong đầu, tui chọn ảnh đen trắng. Trừ những trường hợp cần phải dùng ảnh màu, hoặc dùng tiết chế, nhưng quả thật, rất khó để kiểm soát màu sắc trong một tấm hình, trong khi phải để ý tới nhiều yếu tố khác, như thời điểm chụp, thông số máy, ẩn thân khi chụp, điều kiện ánh sáng, bố cục, nhịp thở, triệt tiêu độ rung khi bấm máy… Kiểm soát tất cả ngần ấy thứ trong tích tắc như decision moment như Cartier Bresson nói đến thực ra tui nghĩ là không thể, vì cuối cùng khả năng con người cũng hữu hạn, còn lại là phó mặc cho may mắn. Chụp street không như chụp trong studio, nơi bạn có hàng tá thời gian để chi li chỉnh sửa. Chụp street giống như kỹ thuật số, có hoặc không, rõ ràng như trắng và đen.

Processed with VSCO with a8 preset

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Chắc bởi vậy nên ảnh đường phố đen trắng rất thú vị, hoặc ít nhất với tui. Nếu chụp người, khi không phải giữ lại màu da, hay trang phục, tui cũng chọn ảnh đen trắng.

Tui thích coi ảnh đen trắng của các sensei này là Fan Ho, Garry Winogrand, Annie Leibovitz (cô này có chụp màu), Tatsuo Suzuki, cũng nhiều người khác mà không nhớ nổi tên ai.

Chụp trắng đen, tui cũng học được khá nhiều thứ, về layout, đọc ánh sáng, bóng đổ, làm cho bệnh nghiện pattern càng trầm trọng, kho hình đầy hơn, tui cũng giúp người ta bán được nhiều thẻ nhớ, ống kính cũ và phim hơn.

Screen Shot 2020-04-19 at 1.07.44 AM

Và cuối cùng là ta có thể vẽ bậy lên một tấm ảnh đen trắng bằng các thể loại màu khi cần kể chuyện, thể hiện ý tưởng hoặc cảm thấy chán, muốn có chút màu gì đó.

 Mùa Tết dài nhất đời tui và đời nhiều người khác. An Phú, Sài Gòn, 19.04.2020

Instagram

‘Nếu tiền không làm được thì rất nhiều tiền sẽ làm được’, lúc nào được lúc nào không?

Câu dân tình hay tếu táo là vậy, thỉnh thoảng khi đúng, đôi khi không. Trường hợp khách chịu chi thêm, bơm một lượng tiền lớn (nghe ting ting đã tai dễ sợ) thêm vào budget ban đầu không phải là quá hiếm gặp.

HonestSelfreliantElk-size_restricted

Lý dó có thể để chạy cho kịp deadline event quan trọng với công ty, hay có thể liên quan đến bộ mặt của quốc gia, tổ chức nào đó. Một lý do khác, là để nâng cao chất lượng đầu ra cho sản phẩm truyền thông cuối cùng. Hoặc cũng có thể để thoả mãn khát vọng nghệ thuật (hay dục vọng cũng được), hoặc một lý do nào đó bí ẩn mà ở level, vị trí tụi mình không thể hiểu được.

Tuy nhiên, không phải cứ thêm tiền là làm được mọi thứ.

LÀM ĐƯỢC

  • Buff crew thiết bị xịn.
  • Mời director xịn (như Bong-Joon Ho?, cái này tụi mình phải check)
  • Diễn viên giỏi, nổi tiếng.
  • Thêm phân cảnh.
  • Chỉnh sửa kịch bản.
  • Thêm hiệu ứng đặc biệt.
  • Các pha stun, mạo hiểm.
  • Trả cho crew over-time.
  • Hậu cần xịn, massage tại chỗ, có khi có cả xông hơi, bồn tắm sauna lưu động.
  • Dịch vụ lưu trú xịn.
  • Dịch vụ di chuyển cao cấp.
  • Quan tâm, chăm sóc 24/7 (này hơi quá, nhưng tụi mình có thể sắp xếp offer làm tóc 💇‍♂️ và làm móng 💅 on set)
  • Hậu kì xịn, travel oversee.
  • … nói chung có tiền, có cầu là có cung, miễn là dịch vụ hợp pháp nhé, Lumina tụi mình cáy lắm 😅.

KHÔNG LÀM ĐƯỢC

  • Ép xung deadline quá độ. Ví dụ dự tính quay 3 ngày, ép thành 1 ngày. Banh.
  • Ép diễn viên, đạo diễn, crew quay một take ăn luôn. Banh.
  • Tăng khối lượng công việc và ép deadline CGI. Banh.
  • Ép hậu kì. Banh nguyên khâu.
  • … nói chung, những gì liên quan đến ép giới hạn chịu đựng con người thì không làm được. Tụi mình bán skill, bán giờ làm việc chớ không bán mạng.

Cũng ham tiền như ai thôi. Nhưng đem tiền giải quyết vấn đề, thì chắc không phải cách làm việc mà tụi mình mong đợi. Production là một ngành đặc thù, nơi con người làm việc với con người và với máy móc, tất cả là các mối quan hệ cộng tác, phối hợp hành động có kế hoạch.

Nói hơi sến sẩm, chứ tui thấy trong production uy tín còn quan trọng hơn tiền đó. Mất tiền còn kiếm lại được, mất uy tín thì dám phải đổi nghề luôn.

Tóm lại là, tiền có thể buff dịch vụ, chất lượng và đẩy nhanh thêm được một chút deadline, nhưng cuối cùng thì con người cũng có những giới hạn chịu đựng. Và không có nghĩa là rất nhiều tiền sẽ làm được mọi thứ, hoặc ít nhất là theo quan điểm của tụi mình là như vậy.

À, vậy nếu ít tiền thì làm được gì? Hẹn bài lần sau vậy nhé.

Lumina Gallery producer team / Đa Kao, Quận 1, Sài Gòn

DỰ TÍNH THỜI GIAN PRODUCTION (II)

Với những điều mà tụi mình đã đề cập ở post trước, thì còn điều nhỏ này nữa nhưng không kém phần quan trọng. Điều nhỏ này có thể khiến cho timeline sản xuất của chúng ta có thể kéo dài hơn dự kiến, và có đôi khi ngày release master phải dời lại luôn.
Đó là: “THỜI GIAN CHỈNH SỬA ” của mỗi dự án.
Đôi lúc, chúng ta quên mất hoặc estimate thiếu thời gian cho việc chỉnh sửa. Ví dụ như, một dự án phim khách hỏi 1 tháng làm xong không em thì chúng ta phải trừ mất 1 tuần dành cho việc chỉnh sửa, vậy thời gian sản xuất chỉ khoảng 3 tuần thôi.
Với những job nào yêu cầu phần sản xuất/ post kĩ thuật cao, hiệu ứng, kĩ xảo nhiều và nhất là CGI/3D nhiều thì thời gian cho mỗi lần chỉnh sửa và feedback sẽ lâu hơn.

Như vậy đó, vô hình trung, các team luôn trong trạng thái deadline quá sát, task nào cũng gấp và lúc nào cũng cần phải review liền mới kịp, team chúng ta làm ngày làm đêm, đôi lúc kiệt sức luôn…Tội lắm.

Creadit by Alice in BBC

Vậy làm sao để chúng ta ước lượng được thời gian chính xác hơn?
Đây là lúc tụi mình sẽ họp với mỗi team, phần kĩ thuật nào càng phức tạp càng phải bàn kĩ và hỏi rõ mỗi phần khi có feedback chỉnh sửa là bao lâu. Thường thì 1-2 ngày. Nhưng nếu bạn xài post/ team bên ngoài thì còn phụ thuộc vào lịch sản xuất của bên đó có trùng không, có sắp xếp cho mình chỉnh sửa được không.

Chỉnh sửa có giới hạn không?
Àh chuyện này nhạy cảm nè nhưng mà thường tụi mình sẽ giới hạn chuyện feebback-chỉnh sửa trong vòng 3 round ( 3 vòng) thôi. Một phần thì do timeline có giới giạn, một phần vì book các bên cũng tốn kém lắm đó, sau 3 round thường các nhà đều tính phí extra rồi. Tuy nhiên điều này phụ thuộc vào deal của các bên với nhau, ví dụ như có thể vì khách hàng hoặc agency dễ thương mà sửa dùm tí teo chẳng hạn. 😉

Alice in Wonderland by Disney

Kết lại, để ra được một sản phẩm chất lượng, đúng được timeline thì thật sự cần rất nhiều sự đồng hành, cảm thông và ủng hộ từ tất cả các team. Nên là tụi mình hãy cảm thông cho nhau nhiều hơn nhe, nói với nhau bằng những lời lẽ dễ nghe, chân thành nè thì mọi thứ sẽ được giải quyết nhanh hơn nè.

Lumina Gallery producer team / Đa Kao, Quận 1, Sài Gòn

Dự tính thời gian production (I)

Lumina Gallery đã được chính thức được 1 năm tuổi. Trải qua một năm của nhiều thay đổi và biến động của thị trường quảng cáo truyền thông, tụi mình từ từ nhận ra được một số điều thú vị về chuyện dự tính thời gian cho production.

Kịch bản thường sẽ như thế này với producer của nhà Lumina: Mở đầu luôn là một ngày đẹp trời nọ, lên studio, mở cửa, mở nhạc, đun nước pha trà, trong lúc chờ nước sôi sẽ hứng nước ra tưới cây. Rồi tiếng notification quen thuộc của khách quen thuộc (hoặc nhiều khi là khách không quen thuộc lắm) vẫn cách reply dịu dàng nền nã đầy positive quen thuộc – này qui định trong guideline (nói miệng) của studio.

Dạ. Có job mới hả chị/anh? Là still shoot hay phim?

Dạ. Nhận làm được.

[ Rồi mây đen từ đâu kéo đến chực chờ. ]

Tuần sau? Mốt hả anh/chị?

[ Sấm nổ cái đùng, cây đổ rạp, lòng ngổn ngang ]

Dạ, để em coi lại rồi báo chị/anh lại nha.

Thường những project nghe có sấm nổ, lòng ngổn ngang, cua bò lổn nhổn là những project tụi mình không nhận vào bởi thời gian dự tính cho production quá ngắn hay trong nghề tụi mình gọi ngắn gọn là ép deadline. Còn ép nhiều cái khác nữa thì trong các bài khác mình sẽ viết cụ thể hơn.

Có nhiều lý do dẫn đến ép deadline. Phần lớn tụi mình được agency hoặc production house khác contact, một dạng sub-contract.

TỪ AGENCY

Giả định rằng, qui trình ở agency là tuyệt vời, quan hệ giữa khách với agency cũng tuyệt vời, team creative dễ thương, am hiểu production và đam mê với project cực kì. Thì vì một lý do bí ẩn nào đó, deadline sản xuất bị ép lại, ép đến nỗi khỏi thở luôn. Thật ly kì. Và chuyện ép deadline sản xuất từ agency lại rất phổ biến.

TỪ PRODUCTION HOUSE

Tụi mình may mắn được giúp đỡ từ các anh chị cũng như các crew của các production house đi trước mà Lumina có dịp cộng tác trong hơn một năm nay. Nên trường hợp ép deadline từ production house rất ít, nếu ép thì vẫn trong khoảng hợp lý. Thêm nữa các producer có kinh nghiệm đều dự tính thời gian sản xuất vừa đủ để hoàn thành project mà không ‘ép xung’ team quá độ. Trừ những các case mới ra nghề, nhận liều, nhận bừa bằng mọi giá dẫn đến bể sô bung bét.

Tụi mình sẽ list ra một số project production tiêu biểu cùng dự tính thời gian sản xuất dưới đây.

Processed with VSCO with a7 preset
Brief cách diễn cho người mẫu trong một buổi chụp © Lumina Gallery

CHỤP KEY VISUAL CƠ BẢN

Xuất bản in ấn và digital. Chụp studio. Người + sản phẩm. Document agency cung cấp khi hỏi báo giá:

  1. Layout, khách hàng đã duyệt.
  2. Bản production brief dựa trên layout khách đã duyệt.
  3. Budget agency dự tính (hoặc Lumina sẽ gửi dự tính)

Timeline sản xuất: Khoảng 2-3 tuần*. Tính từ họp PPM hoặc ngày kí hợp đồng sản xuất.

CHỤP SOCIAL POST CƠ BẢN

Xuất bản digital. Chụp studio/ngoại cảnh. Người + sản phẩm. Document agency cung cấp khi hỏi báo giá:

  1. Layout, khách hàng đã duyệt.
  2. Bản production brief dựa trên layout khách đã duyệt.
  3. Budget agency dự tính (hoặc Lumina sẽ gửi dự tính)

Timeline sản xuất: Khoảng 1-2 tuần* . Tính từ họp PPM hoặc ngày kí hợp đồng sản xuất.

333
Chuẩn bị khay bánh đạo cụ trước khi quay. © Lumina Gallery

Các project quay phim (15s – 120s)

Xuất bản digital. Studio/ngoại cảnh. Document agency cung cấp khi hỏi báo giá:

  1. Storyboard khách hàng đã duyệt.
  2. Bản production brief dựa trên storyboard khách đã duyệt.
  3. Budget agency dự tính (hoặc Lumina sẽ gửi dự tính)

Timeline sản xuất: Khoảng 4-7 tuần*. Tính từ họp PPM hoặc ngày kí hợp đồng sản xuất.

CHÚ Ý *:  Nếu project yêu cấu CGI/DI, hiệu ứng đồ hoạ đặc biệt, dựng mô hình thì sẽ cộng thêm thời gian cho các crew đó. Chưa kể đến nếu project đó dùng KOL/celeb hoặc đạo diễn, nhiếp ảnh gia có danh tiếng lớn thì thời gian sản xuất sẽ có thể theo lịch của diễn viên hoặc vị đạo diễn, nhiếp ảnh gia đó.

Lumina Gallery producer team / Đa Kao, Quận 1, Sài Gòn